ශ්රී ලංකාවේ සමුද්රීය ජෛව විවිධත්වය සුරැකීම සඳහා 1972 අංක 2 දරන වනසත්ව හා වෘක්ෂලතා ආරක්ෂක ආඥාපනත (Flora and Fauna Protection Ordinance) යටතේ ඇතැම් මුහුදු බෙල්ලන් වර්ග ඇල්ලීම, ළඟ තබා ගැනීම හෝ වෙළඳාම් කිරීම දැඩි ලෙස තහනම් කර ඇත. බෙල්ලන් කියන්නේ නිකම්ම අලංකාර වස්තුවක් නෙවෙයි. ඔවුන් සාගර පරිසර පද්ධතියේ "පිරිසිදු කරන්නන්" සහ "පාලකයන්" ලෙස ක්රියා කරනවා. උදාහරණයක් විදිහට, ඇතැම් බෙල්ලන් කොරල් පර විනාශ කරන සතුන්ව ආහාරයට ගනිමින් කොරල් පර ආරක්ෂා කරනවා. හැබැයි ඔබ දන්නවාද? ඔබ එහෙම අහුලගන්නා සමහර බෙල්ලන් අතේ තියාගැනීම පවා ලංකාවේ නීතියට අනුව දඬුවම් ලැබිය හැකි වරදක් බව?
විශේෂයෙන්ම මුහුදු පතුලේ පරිසර පද්ධතිය සමබරව පවත්වා ගැනීමට මෙම සතුන් ඉටුකරන මෙහෙය අතිමහත්ය. බෙල්ලන් කියන්නේ නිකම්ම අලංකාර වස්තුවක් නෙවෙයි. ඔවුන් සාගර පරිසර පද්ධතියේ "පිරිසිදු කරන්නන්" සහ "පාලකයන්" ලෙස ක්රියා කරනවා. උදාහරණයක් විදිහට, ඇතැම් බෙල්ලන් කොරල් පර විනාශ කරන සතුන්ව ආහාරයට ගනිමින් කොරල් පර ආරක්ෂා කරනවා.
ආරක්ෂිත විශේෂ ලැයිස්තුව:
1. හක් බෙල්ලා (Triton's trumpet)
විද්යාත්මක නාමය: Charonia tritonis
කොරල් පර ආශ්රිතව වසන අතර, කොරල් කා දමන 'කටු ඔටුනු' පසැඟිල්ලන් (Crown-of-thorns starfish) ගොදුරු කරගන්නා දුර්ලභ විශේෂයකි.
2. මහ මස් බෙල්ලා (Tridacna clam)
විද්යාත්මක නාමය: Tridacna maxima
කොරල්
පර ආසන්නයේ ගල් සිදුරුවල තදින් ඇලී ජීවත් වේ. Tridacna ගණයම ශ්රී ලංකාව
තුළ ආරක්ෂිත වේ. Tridacna ගණයේ ශ්රී ලංකාවේ හමුවන එකම විශේෂය මෙයයි.
3. අරාබි ටිබියා (Arabian tibia)
විද්යාත්මක නාමය: Tibia insulae (හෝ Tibia insulaechorab)
ගැඹුරු මුහුදේ වැලි සහිත පතුලෙහි ජීවත් වන දුර්ලභ විශේෂයකි.
4. ලිස්ටර්ස්ගේ බෙල්ලා (Lister's conch)
විද්යාත්මක නාමය: Strombus listeri
ගැඹුරු මුහුදේ වසන ඉතා දුර්ලභ බෙල්ලෙකි.
5. සුමට මකුළු බෙල්ලා (Smooth spider conch)
විද්යාත්මක නාමය: Lambis lambis
නොගැඹුරු කොරල් පර සීමාවේ වැලි සහ ගල් අතර ජීවත් වෙමින් පාසි ආහාරයට ගනී. ඉතා බහුලව දැකිය හැක.
6. චිරාග්රා මකුළු බෙල්ලා (Chiragra spider conch)
විද්යාත්මක නාමය: Harpago chiragra (syn: Lambis chiragra)
නොගැඹුරු කොරල් පර සීමාවේ වැලි සහ ගල් අතර වසන මොවුන් පාසි ආහාරයට ගනී.
7. කොටි කවඩියා (Tiger cowrie)
විද්යාත්මක නාමය: Cypraea tigris
නොගැඹුරු ගල් පර සහ කොරල් අතර වසන අතර දැන් දුර්ලභ වී ඇත.
8. මවුල් කවඩියා (Mole cowrie)
විද්යාත්මක නාමය: Cypraea talpa
සිලින්ඩරාකාර හැඩැති මොවුන් නොගැඹුරු දියේ කොරල් අතර ජීවත් වේ.
9. සිතියම් කවඩියා (Map cowrie)
විද්යාත්මක නාමය: Cypraea mappa
කටුව මත ඇති සිතියමක මහාද්වීප වැනි කළු ලප නිසා මෙම නම ලැබී ඇත. දුර්ලභ විශේෂයකි.
10. සිදුරු කවඩියා (Eyed cowrie)
විද්යාත්මක නාමය: Cypraea argus
සිලින්ඩරාකාර හැඩැති මොවුන් නොගැඹුරු කොරල් පර ආශ්රිතව වසන දුර්ලභ විශේෂයකි.
11. බුල්මවුත් හෙල්මට් බෙල්ලා (Bullmouth helmet)
විද්යාත්මක නාමය: Cypraecassis rufa
වැලි සහිත පතුලෙහි ජීවත් වෙමින් මුහුදු ඉකිරියන් සහ පන්හිඳාවන් ආහාරයට ගනී. දුර්ලභයි.
12. ලංකා සිතියම්බෙල්ලා (Horned helmet)
විද්යාත්මක නාමය: Cassis cornuta
බෙල්ලාගේ කටුව විවෘත වන ස්ථානය ලංකා සිතියමේ හැඩයට සමාන බැවින් මෙම නම ලැබී ඇත. බරින් වැඩි විශාල බෙල්ලෙකි.
13. රෝස මල් මියුරෙක්ස් බෙල්ලා (Rose branch murex)
විද්යාත්මක නාමය: Chicoreus palmarosae
ගල් පර ආශ්රිතව වසන මොවුන් අනෙකුත් බෙල්ලන්ගේ කටු විද ආහාරයට ගන්නා මාංශ භක්ෂක විශේෂයකි.
නීතිය
1972 අංක 2 දරන වනසත්ව හා වෘක්ෂලතා ආරක්ෂක ආඥාපනත යටතේ මෙම සතුන් ආරක්ෂා කර ඇත. ඒ අනුව:
ආරක්ෂිත බෙල්ලන් ළඟ තබා ගැනීම.
ඔවුන්ගේ කටු ප්රදර්ශනය කිරීම හෝ විකිණීම.
විදේශ රටවලට අපනයනය කිරීමට උත්සාහ කිරීම.
යන සියල්ලම සිරදඬුවම් හෝ විශාල දඩ මුදල් ගෙවීමට සිදුවන වරදවල් වේ.
අපිට මොකක්ද කරන්න පුළුවන්?
අපි පරිසරයට ආදරය කරන අය විදිහට මේ දේවල් ගැන සැලකිලිමත් වෙන්න පුළුවන්:
මිලදී නොගන්න: වෙරළ ආශ්රිත කඩ සාප්පුවල විකිණීමට තබා ඇති ආරක්ෂිත බෙල්ලන් හෝ ඔවුන්ගෙන් කළ නිර්මාණ මිලදී ගැනීමෙන් වළකින්න.
දැනුවත් කරන්න: ඔබ දන්නා හඳුනන අය හෝ සංචාරකයින් මේ පිළිබඳව නොදන්නේ නම් ඔවුන්ව දැනුවත් කරන්න.
ඡායාරූපයකට පමණක් සීමා වෙන්න: ඔබට වෙරළේදී මෙවැනි ලස්සන බෙල්ලෙක් හමු වුණොත්, ඌව ගෙදර අරන් එන්නේ නැතුව ලස්සන පින්තූරයක් විතරක් අරගන්න.
අවසාන වශයෙන්,
අපේ දරුවන්ටත් දකින්නට මේ සුන්දර සාගර සම්පත් ඉතිරි කිරීම අපේ වගකීමක්. මීළඟ වතාවේ ඔබ වෙරළට ගිය විට මේ ගැනත් පොඩ්ඩක් හිතන්න!
මූලාශ්රය:
2008 වසරේදී පරිසර හා පුනර්ජනනීය බලශක්ති අමාත්යාංශයේ ජෛව විවිධත්ව ලේකම්
කාර්යාලය විසින් නිකුත් කරන ලද "The Protected Seashells of Sri Lanka"
පෝස්ටරය ඇසුරිනි.
